Nie ma rozwodu w Kościele

Pan Jan zdecydował się na skorzystanie z pomocy adwokata kościelnego. Umówił się na spotkanie. Zanim jednak do niego doszło, postanowił przeszukać internet wzdłuż i wszerz pod kątem swojego problemu. Dowiedział się, że nie ma rozwodu w Kościele. Dlatego też nie chcąc „strzelić gafy” w trakcie zasięgania porady nakreślił jedynie, że chce unieważnić swoje małżeństwo sakramentalne.

Widzisz. nasz pan Jan – choć zupełnie przypadkowo – pomylił ze sobą dwie instytucje. Nie można go za to ganić z dwóch względów. Po pierwsze nie jest specjalistą z zakresu prawa kanonicznego. Po drugie (i to jest ważniejsze) stwierdzenie nieważności małżeństwa na pierwszy rzut oka jest bardzo podobne, i często przez to utożsamiane terminologicznie, z instytucją występującą na gruncie kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jaką jest unieważnienie małżeństwa.

Choć przy obu instytucjach, w trakcie postępowania sądy (zarówno świecki, jak i kościelny) badają czy przeszkoda, na którą powołuje się strona, występowała już w momencie zawierania małżeństwa, to jednak między postępowaniami występuje zasadnicza różnica – i nie jest nią forum, na którym rozpatrywana jest sprawa :).

Sąd świecki orzeka o unieważnieniu małżeństw wyrokiem, który ma przede wszystkim charakter konstytutywny, czyli tworzy nowy stan prawny. Wyrok ten wywiera skutki na przyszłość. Przykładowo między małżonkami ustaje wspólność majątkowa małżeńska, a sąd orzeknie o zniesieniu wspólności majątkowej i podzieli majątek; sąd rozstrzygnie również kwestie praw i obowiązków rodziców względem dzieci – podobnie jak przy rozwodzie.

Natomiast sąd kościelny w sprawach o stwierdzenie nieważności małżeństwa nie wydaje wyroku konstytutywnego, a jedynie wyrok deklaratoryjny – stwierdzający, że już w czasie zawierania małżeństwa istniała przyczyna, która spowodowała nieważność małżeństwa. Sąd stwierdza zatem, że nie zaistniał węzeł małżeński, choć pozornie, przez lata, zewnętrznie mogło się wydawać, że małżeństwo istniało. Trybunał kościelny jedynie potwierdza wyrokiem, że małżeństwo zostało zawarte w sposób niezgodny z prawem kanonicznym.

Widzisz, mimo, że nazewnictwo jest bardzo podobne, to jednak kryją się za nim dwie całkiem inne instytucje.

W prawie kanonicznym nie może istnieć unieważnienie małżeństwa. Wiązałoby się to bowiem z tym, że Kościół zgadzałby się, żeby jakieś małżeństwo funkcjonowało przez jakiś okres czasu, a następnie zostałoby unieważnione – co tak naprawdę przypominałoby rozwód.

Dlatego proszę Cię, nie używaj sformułowania unieważnienie małżeństwa, kiedy mówisz o małżeństwie sakramentalnym :).

W ostatnim wpisie nakreśliłem Ci pokrótce na czym, polega mit rozwodu kościelnego. Dziś chciałbym tę myśl rozwinąć.

Może się teraz zastanawiasz: ale jak to nie ma rozwodu kościelnego?! Przecież mój najlepszy kolega Janek dostał! Podobne słowa usłyszałem niegdyś w trakcie jednej z rozmów ze znajomymi, przy tak zwanym „piwie”. Chcę Ci powiedzieć, że ta reakcja nie była dla mnie niczym nowym.

Jeżeli pojawiło się w Twojej głowie podobne pytanie, to odpowiem na nie mniej więcej tak, jak zrobiłem to wtedy.

Słuchaj, ale Janek nie mógł dostać rozwodu kościelnego, bo taki sposób rozwiązania małżeństwa sakramentalnego w Kościele nie istnieje. Ba! W Kościele małżeństwa sakramentalnego w ogóle nie można rozwiązać*. 🙂

Dlaczego tak jest? Z czego to wynika?

Zacznijmy więc od początku :).

Spójrz w przeszłość. Stoisz na ślubnym kobiercu wystrojona w piękną, wymarzoną suknię (no chyba, że jesteś mężczyzną, specjalnie na tę okazję poświęciłeś się i założyłeś garnitur lub frak)! Co wtedy ksiądz mówił do nowożeńców? Przypomnij sobie, jakie słowa wypowiadał kapłan po przysiędze?… No dobrze, pomogę Ci 🙂

„Co więc Bóg złączył, niech człowiek nie rozdziela” (Mt 19, 6b).

Na tych słowach, zaczerpniętych bezpośrednio z Biblii, Kościół katolicki oparł normy prawne, które dziś są stosowane w sprawach małżeńskich.

Dlatego musimy stanowczo rozróżnić dwie całkowicie odrębne instytucje prawne jakimi są rozwód i stwierdzenie nieważności zawarcia małżeństwa.

Rozwód cywilny (bo innego nie ma 🙂 ) polega na tym, że małżeństwo mężczyzny i kobiety, choć ważnie zawarte, zostaje rozwiązane na żądanie jednego lub obojga małżonków. Do jego orzeczenia wystarczy wykazanie, że między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia.

Stwierdzeniem nieważności małżeństwa nazywamy zaś potwierdzenie wyrokiem sądu kościelnego, że małżeństwo mężczyzny i kobiety faktycznie nigdy nim się nie stało. Aby to wykazać, musimy zatem poszukiwać pra przyczyny, która stała się powodem tejże nieważności. Zatem do uznania małżeństwa za nieważnie zawarte nie wystarczy żądanie jednego z małżonków (a nawet obojga) wydania przez sąd kościelny orzeczenia o odpowiedniej treści. W trakcie procesu należy zbadać bowiem, czy w okresie przed zawarciem ślubu występowała jedna z przyczyn, która świadczy o tym, że małżeństwo jest nieważne. Pamiętaj, że chodzi tutaj o sakrament, a nie umowę dwóch osób tak,  jak w przypadku prawa cywilnego.

Jak widzisz, mit o nazwie rozwód kościelny został obalony! 🙂

Moja praca polega na spotykaniu się ludźmi, rozmawianiu, doradzaniu, pomaganiu, szukaniu najlepszego rozwiązania. Każda sprawa jest inna. Ma inne zabarwienie. Na coś zupełnie innego trzeba zwrócić uwagę. Jednak mimo tego, że są to historie różnych ludzi, to przy pierwszym spotkaniu mają one jeden punkt wspólny.

Tym co scala, każdego z osobna i wszystkich razem, jest opieranie swoich wyobrażeń na temat stwierdzenia nieważności zawarcia małżeństwa na bardzo popularnych „mitach”.

„Mity” te mają się na tyle dobrze, że powoli zaczynają obrastać w legendy – wypierając tym samym z obrotu prawdę. Weźmy sobie taki – można by rzec podstawowy – mit, jakim jest rozwód kościelny. Krótko mówiąc jest on wszędzie i bije rekordy popularności. W swojej karierze zdobył już wiele nagród: pierwsze miejsce w wyszukiwarce internetowej, zawsze zajmuje zaszczytną pozycję w tytułach artykułów prasowych, lubi go również telewizja. A czy ktoś słyszał kiedyś o stwierdzeniu nieważności małżeństwa? 

Niby nie ma różnicy, ale czyżby na pewno? Jednak to jeszcze nie miejsce na głębsze rozważania na ten temat – o tym będzie później 😉

No dobrze. To skąd w ogóle biorą się te „mity”?

A no biorą się one z dwóch źródeł.

Pierwsze to nasza (jako ogółu katolików i niekatolików) bardzo niska znajomość prawa kanonicznego. Mogę rzec, że jest ona wprost porównywalna do mojej znajomości kinetyki – a wiedz, że fizyka nie była moją najmocniejszą stroną w liceum :).

Jednak chcę Cię uspokoić, właśnie po to założyłem bloga. Także zakładam, że to pierwsze źródło za jakiś czas wyschnie, a jego miejsce zajmie nowe pełne życia! 🙂

Drugie natomiast jest pośrednio powiązane z pierwszym. Polega ono bowiem, na naszym utożsamianiu prawa kanonicznego z prawem świeckim (w którego skład wchodzi również prawo cywilne). Dlatego też ludzie skoro wiedzą, że jest rozwód cywilny, to na zasadzie odbicia lustrzanego, szukają podobnej instytucji w prawie kościelnym. Gdy uda im się już ją znaleźć (przeważnie w internecie), to nie wiedzą jak ją nazwać, gdyż nie mają wiedzy – patrz źródło pierwsze. Poza tym znaleźli je już, jakoś tam nazwane, więc automatycznie uznają tę nazwę za prawidłową.

Dostrzegasz nadzieję? Wiem, że tak :)i to źródło wynika bowiem z pierwszego! 🙂

Wiedz, że „mitów” jest wiele, a ja specjalnie dla Ciebie postaram się je obalić jeden po drugim.

Co więc musisz zrobić, aby przestać żyć legendami takimi jak rozwód kościelny? Recepta jest prosta – czytaj bloga! 🙂